O bazar de nes

Dentro de apenas 12 horas saímos para a cósmica. Tratarei de axenciarme no bus un portátil para ir rematando os últimos retoques estéticos da presentación… pero mentres estou en Coruña dando os últimos retoques (e a piques de asistir á charla de Molinero sobre a “crise” hídrica). Simultáneamente, Fran dende Vigo descargando videos de YouTube e GVideo por si non tivésemos acceso a internet no albergue. Un plan B.

E niso estamos cando descubro este video de Olga, onde ela e Felipe explican en qué consiste o Laboratorio de Innovación Social. Xenial!

A través de Juan Freire chego a un informe, un bo resumo do informe e unha entrevista con Kirk Hamilton, economista do Banco Mundial. O informe versa sobre a riqueza das nacións no século XXI (no informacionalismo), que divide entre capital natural, manufacturado e intanxible:

The World Bank study defines natural capital as the sum of cropland, pastureland, forested areas, protected areas, and nonrenewable resources (including oil, natural gas, coal, and minerals).

Produced capital is what most of us think of when we think of capital: machinery, equipment, structures (including infrastructure), and urban land. But that still left a lot of wealth to explain. “As soon as you say the issue is the wealth of nations and how wealth is managed, then you realize that if you were only talking about a portfolio of natural assets, if you were only talking about produced capital and natural assets, you’re missing a big chunk of the story,” Hamilton explains.

The rest of the story is intangible capital. That encompasses raw labor; human capital, which includes the sum of a population’s knowledge and skills; and the level of trust in a society and the quality of its formal and informal institutions. Worldwide, the study finds, “natural capital accounts for 5 percent of total wealth, produced capital for 18 percent, and intangible capital 77 percent.”

Social institutions are most crucial. The World Bank has devised a rule of law index that measures the extent to which people have confidence in and abide by the rules of their society. An economy with a very efficient judicial system, clear and enforceable property rights, and an effective and uncorrupt government will produce higher total wealth.

Na entrevista con Ronald Bailey, Hamilton explica de novo -cun humor e claridade que se agradecen- en qué consiste o capital intanxible:

Intangible capital is capital that has an economic value but is not something you can drop on your foot.

It’s the preponderant form of wealth. When we look at the shares of intangible capital across income classes, you see it goes from about 60 percent in low-income countries to 80 percent in high-income countries. That accords very much with that notion that what really makes countries wealthy is not the bits and pieces, it’s the brainpower and the institutions that harness that brainpower. It’s the skills more than the rocks and minerals.

E, a pesar de levar tempo falando do informacionalismo, non deixan de sorprenderme os seus números:

el informe del Banco Mundial estima que mientras el capital natural representa sólo el 5% de la riqueza mundial y el capital manufacturado el 18%; el capital intangible representaría la mayor parte de la riqueza, un 77%.

Además de esta evidencia, la comparación entre países ricos y pobres (las tablas recojen los datos de los 10 más ricos y más pobres) es especialmente relevante. El capital intangible determina la mayor parte de la riqueza incluso en los países pobres, entorno al 60%, contradiciendo la idea de que estos países dependen fundamentalmente de sus recursos naturales.

De hecho, es paradigmático el caso de Nigeria, aquejado de graves problemas de pobreza a pesar de sus grandes recursos minerales pero que presenta valores de capital intangible negativos. Por el contrario, en los países ricos la importancia del capital intangible crece hasta valores próximos al 80% de media

O intanxible imponse ó tanxible. E desta premisa debemos aprender para reformular as estratexias de desenvolvemento:

Reason: Fifty years ago at the World Bank, it was all about tangible capital-factories, railroads, dams, and roads. Now it seems that enhancing intangible capital is huge, comparatively speaking, if the bank wants to spur more development.

Hamilton: In the old days, we thought if you built the infrastructure then development would come-the Field of Dreams model of development. It turns out to be a lot harder than that.

Ou en palabras de Juan Freire,

La economía del desarrollo ha documentado diversas evidencias que indican que en los países en desarrollo son aquellos proyectos basados en tecnologías ligeras y baratas ideados y gestionados por emprendedores locales los que alcanzan mayores tasas de éxito, mientras que los planes que se apoyan en una “burocracia masiva” asociada a la ayuda y planificación gubernamental suelen ser mucho menos eficaces.

Ese es el argumento de buena parte del trabajo de William Easterly (comentado aquí y aquí). Son especialmente inetersantes en este sentido su artículo de 2006, Planners vs. Searchers in Foreign Aid, en Asian Development Review (pdf). y sus libros de 2001, The Elusive Quest for Growth: Economists’ Adventures and Misadventures in the Tropics, y The White Man’s Burden: Why the West’s Efforts to Aid the Rest Have Done So Much Ill and So Little Good.

Ultimamente estou seguindo a colección de libros publicada por Alianza Editorial: La Sociedad Red. A calidade dos libros seleccionados é excepcional, digna do director da colección.

E agora acabo de rematar “Redes y guerras en red: el futuro del terrorismo, el crimen organizado y el activismo político”, de Arquilla e Ronfeldt, analistas da RAND.

(INTERRUPTUS: A RAND é un think-tank norteamericano ligado ó Departamento de defensa dos EUA e “especializado” en redes. Baste dicir que Paul Baran dirixiu nesa institución as investigacións que desembocaron no que hoxe é internet).

Podedes obter o libro ó completo (en inglés) no sitio da RAND.

O libro divídese en 3 partes fundamentais, con escritos de distintos expertos en cada caso.

(máis…)

[Aproveito a mini-ponte para amplia-la serie iniciada sobre tecnoloxía, patentes e desenvolvemento. E fágoo cun post sobre traballo e desenvolvemento. Pretendo así aportar o meu grao de area á actualización do imaxinario… da Revolta de Haymarket e dos Mártires de Chicago … á loita por que a división internacional do traballo non se convirta nun novo modo de imperialismo]

Na sociedade da información existen 3 sectores principais, os dinamizadores da economía, os que marcan si un país ou rexión é produtor ou mero consumidor. E os 3 traballan con código:

• as biotecnolóxicas e farmacéuticas (xenético, biolóxico)
• a industria do software e telecomunicacións (código binario)
• a industria cultural e multimedia (imaxes, linguaxe)

Na actualidade, a capacidade dunha rexión para acada-lo desenvolvemento pasa por este tipo de industrias, por ser capaz de aglutina-lo coñecemento, recursos e institucións necesarias que permitan integrarse na economía global.

Si consideramos a aldea global como unha sociedade redistributiva, non recíproca, integrarse nos fluxos internacionais de comercio supón competir, especializarse e adaptarse. Pero este proceso non é neutro, e da súa configuración dependerá o futuro de millóns de persoas.

Observando os 2 mapas seguintes temos unha idea bastante clara de cómo é hoxe esta configuración. O primeiro mapa indica onde están localizados os nodos mundiais de innovación tecnolóxica:

 O segundo onde se acumulan os pagos por royalties (moi ilustrativos tamén os mapas de importacións e exportacións):

De xeito moi visual obsérvase que existen 3 centros principais: Estados Unidos, Europa e Xapón. Esta situación trae consecuencias, pois a soberanía tecnolóxica é un factor fundamental para o desenvolvemento.

Nunha economía globalizada, con 3 industrias altamente competitivas e que traballan con código, con ideas, establecer unha lexislación internacional restrictiva sobre as mesmas (patentes, copyrights, dereitos de autor) non fai máis que poñer barreiras de entrada artificais ó resto de países, empresas e persoas.

Non fai máis que perpetuar e profundizar na configuración dun mundo desigual.

Última sesión do seminario de Novas Tecnoloxías e Comunicación. Taller realizado por Xosé Ramil, da Fundación Chandra.

# 10:20h - 12:00h. Comezamos a sesión matinal repasando o feito o día anterior: cómo crear bitácoras e manter as estatísticas, as alertas de Google News para facer seguemento da entidade, de eventos ou palabras clave. Finalmente recórdase a creación da lista de correo para resolver dúbidas.

(máis…)

Transcripción do seminario de novas tecnoloxías e comunicación. Venres 20 de Abril. Sesión da tarde. Facultade de dereito, USC.

Xosé Ramil, periodista nos inicios do proxecto Vieiros, logo participa en Inicia (primeira iniciativa de PRISA en internet). Posteriormente, coordinador do proxecto Canal Solidario. Actualmente actúa como coordinador do proxecto Ekoos.org tamén da Fundación Chandra.

(máis…)

Transcripción do seminario de novas tecnoloxías. Venres 20 de Abril. Sesión matinal. Facultade de dereito da USC.

Ponencia a cargo de Xabier Meilán. Ex-redactor do Ciberpaís, profesor da Escola de Xornalismo UAM/El País e do Máster de Comunicación Política do Instituto Uniersitario de Investigación Ortega e Gasset. Consultor electoral internacional, analista político e de medios.

(máis…)

A pasada fin de semana, Fran e máis eu realizamos a I rolda de conferencias: coñecemento aberto e desenvolvemento (ver presentación en SlideShare). Chuza! e Código cero fixéronse eco da iniciativa, a pesar de que non era a nosa intención nesta primeira etapa convocar “ós medios”.

O certo é que logo de apenas 2 días xa nos damos conta do arraigados que están certos concetos na sociedade e o difícil que se fai superalos.

Fóra dos círculos open-source (sobre todo xente provinte do soft libre, pero non só) a idea do modelo aberto resulta confusa. O principal escollo co que nos atopamos é o de amosa-la rentabilidade deste modelo para as empresas. Aínda se consideran as patentes como un mal necesario.

Este punto xa o tivemos presente, e por iso, á hora de amosar casos, optamos por facelo da industria farmacéutica e explicar por encima os mesmos problemas na do software (pois non tíñamos tempo suficiente para todo e na farmacéutica son moito máis claros as vantaxes, inconvenientes e costos sociais da elección do modelo). Amosando de xeito paralelo a relación de dúas das industrias que traballan con código. Por suposto, a actualidade é un gran actor do noso relato, que tamén decantou a nosa elección.

Así, nas charlas, logo dunha breve introdución á relación entre tecnoloxía e desenvolvemento e á relación entre patentes e desenvolvemento, entramos de cheo na explicación da industria, tendo a Novartis como a nosa empresa exemplo: usando o xuízo contra a India e a noticia de que abre os seus datos noutros produtos. Modelo cerrado VS Modelo aberto na mesma empresa.

Certamente confiamos en que puidésemos visibiliza-lo conflito: a elección de modelos cerrados ou modelos abertos non é trivial, senón que ten consecuencias para o desenvolvemento de países, empresas e persoas.

Como experiencia piloto foi positiva según o vexo agora. Tamén necesaria. Por iso, creo que deberemos seguir explorando este camiño, aínda que quizá con outro tipo de iniciativas. Xa vos iremos contando.

Comprende-la relación entre tecnoloxía e desenvolvemento non é algo trivial, senón o primeiro paso para obte-lo benestar social. A transferencia de tecnoloxía e coñecementos é un mecanismo fundamental para o desenvolvemento de países e persoas.

El desarrollo es un proceso económico por el cual las comunidades o los países mejoran de forma sostenida su productividad. Los salarios reales, y con ellos el bienestar crecen a fin de cuentas, paralelos a la productividad. En líneas generales la productividad es la medida media del valor que un trabajador normal puede crear en una hora de su trabajo en una economía dada.

¿Cómo mejoran la productividad los países? Básicamente de dos maneras:

• importando tecnología y por lo tanto, directa o indirectamente pagando licencias y patentes
• mejorando la formación y el sistema educativo y facilitando el acceso a la cultura y la salud por sus ciudadanos, lo que implica pago de copyrights y derechos de autor a los grandes productores multimedia y las farmaceuticas.

(Tecnoimperialismo - David de Ugarte)

Sendo así, as patentes e o copyright non fan máis que retrasar ou impedi-lo desenvolvemento a través da enaxenación de recursos no proceso de transferencia tecnolóxica e obstaculizando o emponderamento:

Los derechos de propiedad intelectual más estrictos aumentan el precio de la transferencia de tecnología y amenazan con excluir a los países en desarrollo del sector dinámico de conocimiento en esferas como los programas de computación y los medicamentos genéricos.

(PNUD 1999)

Polo tanto, pódese concluir que os mecanismos de restricción do coñecemento non son beneficiosos para o desenvolvemento dos países e persoas, pois fomentan a dependencia e impiden a soberanía.

Non sirven estos mecanismos para dar un “xusto pago” polo consumido, senón para que o resto dos axentes non pasen de consumidores a produtores, de que non se convirtan en competidores.

Baste recordar que a tecnoloxía é unha forma de vantaxe competitiva na economía mundial. Posuíla ou non posuíla non é unha situación trivial, senón que é a base da soberanía.

[Hoxe comezo unha longa serie de post nas que falarei de tecnoloxía e desenvolvemento. De patentes, farmacéuticas e software. De cómo todo iso mezclado conforma os novos eixos da soberanía na era da sociedade informacional. Empecemos.]

A día de hoxe, existen 4 instrumentos/reivindicacións fundamentais da cooperación internacional. A saber: AOD (Asistencia/Axuda Oficial ó Desenvolvemento), débeda externa (enténdase a súa condonación ou sustitución por outros recursos), comercio e transferencia de tecnoloxía e coñecementos.

O último punto é quizáis o menos coñecido, porén do máis importante para pasar da asistencia á cooperación real: ó emponderamento.

Para entender por qué digo isto, debemos primeiro coñecer cómo se desenvolven os países ou rexións, cal é a relación entre tecnoloxía e desenvolvemento. Para iso adxunto un gráfico (PNUD 2001) moi explícito. É común crer que a tecnoloxía é consecuencia do desenvolvemento (un output do mesmo), mais tamén pode ocorrer á inversa: a tecnoloxía pode ser unha ferramenta para o mesmo, un input. O gráfico déixao moi claro.

Deste xeito, vese fácilmente cómo o desenvolvemento pivota sobre 2 estratexias complementarias:

• inversión de recursos no cambio tecnolóxico
• inversión de recursos en educación, sanidade e cultura

A discusión non é trivial e do modelo aplicado depende en gran medida o éxito ou fracaso da iniciativa (amén de condicionantes externos, claro!).

O que pretendo deixar claro hoxe é a importancia do cambio tecnolóxico no desenvolvemento dos países, un factor un tanto olvidado no mundo da cooperación.

Baste recordar qué significou (para os países industrializados) pasar á era informacional: un aumento da produtividade e, polo tanto, de acumulación de riqueza, que en última instancia redunda en benestar. Por iso, a longo plazo, a única estratexia viable para obter desenvolvemento pasa por implementa-lo cambio tecnolóxico. Pasar dunha sociedade agraria a unha industrial, dunha industrial a unha informacional. Castells resume moi ben tódolos matices deste proceso…

La tecnología es una dimensión fundamental del cambio social. Las sociedades evolucionan y se tranforman a través de una compleja interacción de factores culturales, económicos, políticos y tecnológicos. Es preciso, pues, entender la tecnología en el seno de esta matriz multidimensional. Con todo, la tecnología tiene una dinámica propia. El tipo de tecnología que se desarrolla y difunde en una determinada sociedad modela decisivamente su estructura material. Los sistemas tecnológicos evolucionan de forma gradual hasta que se produce un cambio cualitativo de primera magnitud: una revolución tecnológica, que lleva a un nuevo paradigma tecnológico.
[…]
El proceso de transición histórica avanza con la absorción de las formas sociales precedentes por las nuevas y emergentes, de modo que las sociedades son considerablemente más confusas que los modelos que creamos con fines heurísticos. ¿Cómo sabemos que un paradigma dado (por ejemplo, el informacionismo) es dominante respecto a los otros (por ejemplo, el industrialismo)? La respuesta es sencilla: por su rendimiento superior en cuanto a acumulación de riqueza y poder. Las transiciones históricas son moldeadas por el mundo de los que ganan. Este hecho no implica ningún juicio de valor. En realidad, no sabemos si el hecho de producir más y más entraña valor superior alguno en términos de humanidad. La idea de progreso es una ideología. Lo bueno, lo malo o lo indiferente que sea un nuevo paradigma depende de la perspectica, de los valores o de los criterios de calidad. Sabemos que es dominante porque, al imponerse borra la competición por medio de la eliminación. En este sentido el informacionismo es el paradigma dominante de nuestras sociedades, que sustituye y subsume al industrialismo.

(Manuel Castells, epílogo á obra de Pekka Himanen “La ética hacker y la era del informacionalismo“)

Lendo a Rosalind Williams tomo nota dunha dicotomía moi interesante: a do progreso co cambio/innovación. Di Williams:

Todo el mundo dice que el cambio es implacable e inevitable, pero no tiene finalidad, en el doble sentido de que carece de propósito y no tiene fin. El progreso tiene una línea histórica; el cambio, no. […]

El progreso se mide en relación con las metas definidas desde el punto de vista humano; el cambio y la innovación se miden por su éxito en el mercado.

Entón chega o cortocircuito e maduro ideas para o próximo café-tertulia que imos dedicar á globalización e ó papel das ONGD neste proceso de cambio.

Deben as ONGD convencionais liderar o proceso de converti-lo cambio en progreso? Si quixeran… poderían facelo?

Ou, máis ben, debemos artellar unha sociedade civil globalizada que presione na reforma e creación de axentes multilaterais de gobernabilidade global? Deixarse de nimias reformas que son o mesmo de sempre pero con outra cara.

Relacionadas:

• Globalización: 3 apuntes e unha conclusión. Un post onde se condensa a miña visión da globalización.
• Mundialización da economía, da sociedade e da universidade. Unha serie de relatorios feitos na Universidade de Vigo.
• Identidade e globalización: a neofeudalización. Un apunte introdutorio para converti-lo cambio en progreso, para usa-las ferramentas existentes de forma proactiva.

Logo dun desastroso fin de semana (moi democrático, pouco pluriárquico) comeza ésta con algunha breve alegría, que non difumina o mal arranque.

Envíanos Jesús Jiménez un mail contando que comezou un blog para facer seguemento das actividades dun proxecto bastante chulo… Pla integral d’informatització de cooperatives a Nicaragua basat en software lliure. Algo que Jesús e os baleares xa comezaron hai máis dun ano e presentaron (PDF) na conferencia de soft libre de málaga.

Ahora mismito estoy en un cyber de El Sauce, un pueblito que está como a tres horas buenas de Managua, pero aprovecho que tengo internete para comunicaros la dirección del blog que Àngels y yo estamos haciendo sobre el viaje. La idea es hablar aquí del proyecto que estamos llevando a cabo, los lugares que vamos viendo y, por qué no, también poner cuatro fotos sobre el (poco) turismo que vamos haciendo, faltaría más…

E non podo máis que alegrarme por el, de que sexa capaz de seguir explorando caminhos periféricos. Xerando novas sendas. Logo tamén da experiencia de Sergio en Nica parece que algo se move na rede de periférica de ISF… Galicia, Baleares. Esperemos non sexa un espellismo do deserto.

Seguimos conectándonos… e descubro que David de Ugarte e Rita fanse eco do mash-up, da integración que fixen como declaración de intencións de ano novo: crear plurarquías, deixar a un lado as vellas e rancias democracias. Traballar con lóxica rede e filosofía open-source. Qué dicir! Sólo agradecer de novo a David que me permita crear mezclar os seus pensamentos e os meus nun documento.

Mais logo destes pequenos ánimos qué difícil se fai a veces nun mundo analóxico traballar coa filosofía proposta. Senón que llo pregunten Fernando Garrido. Parece que o digital text non se entende demasiado… dende logo, hai xente moi analóxica.