O bazar de nes

No caso do ciberataque a Estonia, existen aínda dúbidas da autoría. A pesar de que nos primeiros momentos, os estonios acusaron directamente a Rusia, actualmente os expertos están a dilui-lo papel ruso no ataque, pero dan outras claves:

“Attributing a distributed denial-of-service attack like this to a government is hard,” Johannes Ullrich, chief research officer of the Bethesda, Md.-based SANS Internet Storm Center (ISC), said in an email exchange. “It may as well be a group of bot herders showing ‘patriotism,’ kind of like what we had with Web defacements during the US-China spy-plane crisis [in 2001].”

As acusacións sostíñanse en que algún dos computadores atacantes era das institucións rusas, mais o argumento é feble:

“If you were the Russian government and wanted to launch an attack against Estonian authority Web sites — knowing that the world would take a keen interest — would you really use your own PCs to do it?” Cluley said. “It is quite possible that this is a small group of politically motivated hackers who have a grievance against the Estonian authorities who have taken remote control of PCs to attack Estonian Web sites.”

Porén, Rusia ten incentivos suficientes como para se-lo autor/sponsor do ataque, que non sería máis que o rostro de outras medidas tomadas ultimamente a raíz do desmantelamento dun monumento soviético en Tallín. É irónica a pesar de todo a denuncia moscovita dos excesos policiais dos estonios nos disturbios (aínda que poidan ter razón) debido á súa traxectoria dende que está Putin no poder.

Si aínda é defendible o papel de Rusia como sponsor, éste non pasa tanto polo uso de computadoras do goberno, senón polos enlaces entre os hackers rusos implicados e o kremlin (formación e/ou posta a disposición de ferramentas), así como pola construción narrativa ou da identidade da rede. Porque esté ou non implicada Rusia, non é casual que se producise o ataque xusto en torno ó desmantelamento do monumento.

Ese é o camiño a explorar no futuro das guerras en rede. O campo de batalla son as “identidades fortes”: sexan nacionais -como neste caso- ou relixiosas, como no de AlQuaeda. Porque a batalla narrativa é a historia común coa que se lexitiman as accións.

Hai uns días saltaba á prensa o caso dos ataques informáticos que recibiron os sistemas de Estonia. Na súa maioría a sistemas públicos, aínda que tamén a algunha entidade privada. De tal magnitude que a OTAN enviou a un enviado especial á rexión. Non tanto para axudar, como para aprender do caso estonio.

O ataque en sí foi un DDOS (ataque de denegación de servicio distribuido) que consiste en bloquea-los sistemas informáticos a base de facerlles múltiples peticións (Denial Of Service). Múltiples peticións que veñen de múltiples computadoras (Distributed DOS). Puro swarming.

Para a realización de ataques DDOS, en primeira instancia débese conseguir unha rede de computadores dende a que facelo (netbot). Os principais candidatos a ser membros destas redes son os usuarios con sistemas de seguridade descoidados: ben por falta de parches para os erros de seguridade, ben por desidia. Os atacantes, toman o control deses computadores e úsanos como plataforma para lanzar os seus programas. Os métodos son os mesmos que os usados para o envío masivo de spam.

Unha vez atendida a tipoloxía do ataque (ver tamén os datos), é sinxelo comprender que -a pesar das medidas que se poidan tomar nos servidores destino do ataque- a potencia do mesmo radica no número de computadores cautivos da netbot (ata un millón parecen ser os usados neste caso). Por isto, a robustez contra ataques informáticos DDOS radica máis en aumenta-la seguridade do usuario medio que de grandes gastos nos servidores atacados.

Como indicaron Bruce Schneier e compañía hai anos: o monocultivo informático é unha peza clave da fortaleza dos atacantes. Porque a tecnoloxía non é boa nin mala, pero tampouco neutra.

Aparece así unha das vantaxes esenciais do software libre: a seguridade asociada ó mesmo. Seguridade que o goberno estadounidense xa ten en conta dentro da súa “Estratexia Nacional para asegura-lo ciberespacio“. E logo do caso Estonio, é seguro que a OTAN e a Unión Europea teñen en mente algo parecido. Mais o principal seguirá sendo asegura-los sistemas usados polo usuario medio para este tipo de ataques.

É probable ademáis que, en breve, nos vexamos enfrontados de novo a recortes dos nosos ciberdereitos. Haberá que estar alerta, porque …

cuando dos elefantes se pelean, quien sufre es la hierba

Dicía Marx (vía David)…

Al llegar a una determinada fase de desarrollo, las fuerzas productivas materiales de la sociedad chocan con las relaciones de producción existentes, o, lo que no es más que la expresión jurídica de esto, con las relaciones de propiedad dentro de las cuales se han desenvuelto hasta allí.

De formas de desarrollo de las fuerzas productivas, estas relaciones se convierten en trabas suyas. Se abre así una época de revolución social. Al cambiar la base económica se revoluciona, más o menos rápidamente, todo el inmenso edificio erigido sobre ella.

Exactamente isto é o que ocorre nestes días. As condicións materiais (o informacionalismo) configuran un novo mundo de relacións económicas de produción (onde non é precisa a “propiedade intelectual“)… provocando o conflito entre as forzas produtivas (programadores, escritores, etc) e as relacións de produción existentes (patentes, copyrights, etc). E estalla a revolución social. Esta vez, pola abolición da “propiedade intelectual“.

Dicía tamén Castells (xa citado nun post anterior)…

El proceso de transición histórica avanza con la absorción de las formas sociales precedentes por las nuevas y emergentes, de modo que las sociedades son considerablemente más confusas que los modelos que creamos con fines heurísticos. ¿Cómo sabemos que un paradigma dado (por ejemplo, el informacionalismo) es dominante respecto a los otros (por ejemplo, el industrialismo)? La respuesta es sencilla: por su rendimiento superior en cuanto a acumulación de riqueza y poder.

Las transiciones históricas son moldeadas por el mundo de los que ganan. Este hecho no implica ningún juicio de valor. En realidad, no sabemos si el hecho de producir más y más entraña valor superior alguno en términos de humanidad. La idea de progreso es una ideología. Lo bueno, lo malo o lo indiferente que sea un nuevo paradigma depende de la perspectica, de los valores o de los criterios de calidad. Sabemos que es dominante porque, al imponerse borra la competición por medio de la eliminación.

En este sentido el informacionismo es el paradigma dominante de nuestras sociedades, que sustituye y subsume al industrialismo.

O informacionalismo logra incrementa-la produtividade que deriva nun aumento do noso benestar. Este proceso conleva rexeita-las ataduras pasadas (a “propiedade intelectual“) que determinaron a anterior fase de desenvolvemento, e que agora impiden eleva-lo noso nivel de vida. De feito, esta nova situación é unha volta á artesanía (dixital), liberándonos das relacións sociais impostas polo industrialismo.

Mais nesta volta ás orixes, a abolición da “propiedade intelectual” non pode realizarse de golpe. Non é posible acabar dunha tacada cun sistema que sostén modelos de negocio monopolísticos basados na restricción de acceso ó coñecemento. Así…

Creemos que la forma más sensata de conseguir llegar a él es la paulatina reducción del tiempo de los derechos de exclusividad sobre patentes, copyrights y derechos de autor, es decir la paulatina devolución a la sociedad de las rentas monopolistas generadas por el tratamiento legal de la creación intelectual como si fuera una forma de propiedad.

O camiño para aboli-la propiedade intelectual é a devolución.

O informacionalismo conforma unha sociedade redistributiva, e como tal, ésta debe adopta-las reglas e o marco adecuado para asigna-los recursos de forma segura e eficiente.

Esta é a miña hipótese, algo no que levo tempo pensando e que agora recupero a raíz do traballo e material do curso UOC-ISF. Non é algo que teña xa cerrado, e creo que facelo público pode aportarme novos puntos de vista.

As condicións do informacionalismo da sociedade rede son tremendamente concordantes coas enumeradas por Harris e que provocan os potlatch ou “festíns competitivos” nas sociedades redistributivas. As condicións de partida de Harris son as seguintes:

• non existen institucións políticas formais capaces de integra-las aldeas independentes nunha estrutura común: o potlatch aúna o esforzo produtivo de poblacións maiores que as que pode movilizar unha aldea determinada

• un conxunto de aldeas ten diferentes microhábitats: o potlatch actúa como compensador automático das fluctuacións anuais na produtividade debidas ás condicións de pluviosidade, temperatura, etc

• todos teñen igual acceso ós medios de subsistencia: o potlatch serve para impedir que a forza de traballo retroceda a niveis de produtividade que non ofrecen marxe de seguridade en crisis como guerras ou catástrofes

• é posible aumenta-la duración e intensidade do traballo sen inflinxir danos irreversibles á capacidade de sustentación do hábitat.

As dúas primeiras condicións fálannos da organización da sociedade e a súa interdependencia. Fálannos da globalización que queda caracterizada á perfección neses termos. É xusto recordar aquí as palabras de Stiglitz para mostrar a inexistencia/ineficacia de institucións políticas formais capaces de integrarnos nunha soa aldea global cohesionada:

Nunca fue mayor la necesidad de organizaciones internacionales como el FMI, el Banco Mundial y la Organización Mundial de Comercio, y rara vez la confianza en estas instituciones fue más baja.
[…]
La teoría económica no dice que todos ganarán con la globalización, sino solamente que las ganancias netas serán positivas, y que los ganadores, por ende, podrán compensar a los perdedores y aún así salir beneficiados.

As dúas últimas condicións de Harris fálannos do modo de produción, da economía. Si asumimos a economía da información como paradigma da nosa sociedade, podemos ollar cómo se cumplen tamén éstas á perfección. Posto que a información segue a lóxica da abundancia, é posible que todos teñan igual acceso ós medios de produción. Queda esto dibuxado coa xa mítica paráfrase de Bernard Shaw:

 Se tes unha mazá e eu teño outra, ó cambialas seguimos tendo cada un só unha mazá. Pola contra, se tes unha idea e eu outra, ó intercambialas os dous temos dúas ideas.

Permitindo ademáis esta tipo de economía aumenta-la duración e intensidade do traballo sen inflinxir danos ó ecosistema.

Neste punto hai que dicir que a situación actual é moi desigual, de feito, existe un conflito que se conforma como o principal nesta época: a necesidade de que a información sexa libre para que todos teñan acceso ós medios de produción. Éste é o principal escollo para que a aldea global sexa unha sociedade redistributiva e non outra forma de imperialismo.

E a partir de aquí xurden moitas preguntas todavía sen resposta:

• Reconfigúranse as cidades como os novos espacios de gobernabilidade (pto 6 da presentación), soberanía e convivencia logo da época estatal do século XIX?

• Son as empresas os novos axentes estabilizadores e redistributivos (mumis, ó fin e ó cabo)?

• Qué pasos son aínda necesarios para unha verdadeira sociedade redistributiva ?

[Aproveito a mini-ponte para amplia-la serie iniciada sobre tecnoloxía, patentes e desenvolvemento. E fágoo cun post sobre traballo e desenvolvemento. Pretendo así aportar o meu grao de area á actualización do imaxinario… da Revolta de Haymarket e dos Mártires de Chicago … á loita por que a división internacional do traballo non se convirta nun novo modo de imperialismo]

Na sociedade da información existen 3 sectores principais, os dinamizadores da economía, os que marcan si un país ou rexión é produtor ou mero consumidor. E os 3 traballan con código:

• as biotecnolóxicas e farmacéuticas (xenético, biolóxico)
• a industria do software e telecomunicacións (código binario)
• a industria cultural e multimedia (imaxes, linguaxe)

Na actualidade, a capacidade dunha rexión para acada-lo desenvolvemento pasa por este tipo de industrias, por ser capaz de aglutina-lo coñecemento, recursos e institucións necesarias que permitan integrarse na economía global.

Si consideramos a aldea global como unha sociedade redistributiva, non recíproca, integrarse nos fluxos internacionais de comercio supón competir, especializarse e adaptarse. Pero este proceso non é neutro, e da súa configuración dependerá o futuro de millóns de persoas.

Observando os 2 mapas seguintes temos unha idea bastante clara de cómo é hoxe esta configuración. O primeiro mapa indica onde están localizados os nodos mundiais de innovación tecnolóxica:

 O segundo onde se acumulan os pagos por royalties (moi ilustrativos tamén os mapas de importacións e exportacións):

De xeito moi visual obsérvase que existen 3 centros principais: Estados Unidos, Europa e Xapón. Esta situación trae consecuencias, pois a soberanía tecnolóxica é un factor fundamental para o desenvolvemento.

Nunha economía globalizada, con 3 industrias altamente competitivas e que traballan con código, con ideas, establecer unha lexislación internacional restrictiva sobre as mesmas (patentes, copyrights, dereitos de autor) non fai máis que poñer barreiras de entrada artificais ó resto de países, empresas e persoas.

Non fai máis que perpetuar e profundizar na configuración dun mundo desigual.

Este ano cúmplense 5 dende que a revista tecnolóxica Código Cero comezara a súa andadura. Para celebrar esta ocasión, na revista impresa número 52 [PDF] invitaron a algúns internautas galegos a que contaran as súas sensacións/experiencias logo destes 5 anos … ou que fixesen un exercicio de prospectiva para os 5 seguintes.

Manuel Gago enumera os 10 sitios webs que cambiaron a súa vida, Eva escribe un artigo sobre internet e o xénero e David Lombardía describe as 5 killer aplications 2002-2007.

Eu -sen ánimo de xogar a futurólogo, exercicio que require persoas renacentistas- escribín un artigo bastante conservador, nada novo pero que convén deixar claro: limítome a describi-los dous eixos que potencian a emerxencia dos novos medios: o global e o local.

Así, a tese principal é que de forma simultánea a emerxencia dos novos medios potencia o eixo global e o local, ampliando os espazos (xeográficos e non xeográficos) de cooperación e competencia. Nada máis, pero tampouco nada menos.

Por suposto, esto ten consecuencias que é necesario explorar, mais non é a miña intención enumeralas de momento, senón deixar clara a idea.

Post relacionados neste blog:

• Globalización: 3 apuntes e unha conclusión. Onde se condensa a miña visión da globalización.
• Mundialización da economía, da sociedade e da universidade. Unha serie de relatorios feitos na Universidade de Vigo.
• Identidade e globalización: a neofeudalización. Un apunte introdutorio para converti-lo cambio en progreso, para usa-las ferramentas existentes de forma proactiva.
• Participación cidadá: ameaza ou oportunidade? Sobre a problemática da participación política e os novos medios.
  

A pasada fin de semana, Fran e máis eu realizamos a I rolda de conferencias: coñecemento aberto e desenvolvemento (ver presentación en SlideShare). Chuza! e Código cero fixéronse eco da iniciativa, a pesar de que non era a nosa intención nesta primeira etapa convocar “ós medios”.

O certo é que logo de apenas 2 días xa nos damos conta do arraigados que están certos concetos na sociedade e o difícil que se fai superalos.

Fóra dos círculos open-source (sobre todo xente provinte do soft libre, pero non só) a idea do modelo aberto resulta confusa. O principal escollo co que nos atopamos é o de amosa-la rentabilidade deste modelo para as empresas. Aínda se consideran as patentes como un mal necesario.

Este punto xa o tivemos presente, e por iso, á hora de amosar casos, optamos por facelo da industria farmacéutica e explicar por encima os mesmos problemas na do software (pois non tíñamos tempo suficiente para todo e na farmacéutica son moito máis claros as vantaxes, inconvenientes e costos sociais da elección do modelo). Amosando de xeito paralelo a relación de dúas das industrias que traballan con código. Por suposto, a actualidade é un gran actor do noso relato, que tamén decantou a nosa elección.

Así, nas charlas, logo dunha breve introdución á relación entre tecnoloxía e desenvolvemento e á relación entre patentes e desenvolvemento, entramos de cheo na explicación da industria, tendo a Novartis como a nosa empresa exemplo: usando o xuízo contra a India e a noticia de que abre os seus datos noutros produtos. Modelo cerrado VS Modelo aberto na mesma empresa.

Certamente confiamos en que puidésemos visibiliza-lo conflito: a elección de modelos cerrados ou modelos abertos non é trivial, senón que ten consecuencias para o desenvolvemento de países, empresas e persoas.

Como experiencia piloto foi positiva según o vexo agora. Tamén necesaria. Por iso, creo que deberemos seguir explorando este camiño, aínda que quizá con outro tipo de iniciativas. Xa vos iremos contando.

Últimamente, Eva está lúcida, mostrándonos a complexidade do cambio en apenas 3 post do último mes de marzo.

O último, especialmente interesante: Qué tipo de representación política buscamos? A raíz del xurden os eixos do que -ó meu entender- debe ser a política no século S-XXI: listas abertas e discusións abertas.

O primeiro punto aumenta a nosa representatividade (existe maior correlación entre o diputado e os “seus votantes”: polo tanto maior responsabilidade co cidadá e menos cos partidos) o segundo non a limita (xa que si a discusión se artella en torno a blogs, listas de correo, … pódese participar a pesar de ter o voto delegado).

Sobre ambos temas tedes no post de Eva máis e mellor información. Mais do que quero falar aquí e da participación cidadá.

A participación cidadá como ameaza

Coa emerxencia dos novos medios, apresurámonos a mostra-la nosa voz na rede, porque ata ben pouco non a tiñamos. Éramos os sen voz. Tal actitude é reactiva, pois é a nosa reacción ante unha situación de conflito de representatividade. Por isto, nun momento inicial as iniciativas xurden para dar voz ós sen voz. Son unha ameaza ó sistema de partidos da época industrial.

A participación cidadá como oportunidade

Pero vaiamos máis alá. Exploremos. Pode ser a participación cidadá unha oportunidade?

Onte escribíalle a Eva que son as iniciativas pequenas as que me importan agora, o hiperlocal…

Algo tan sencillo como habilitar un correo-e, listas de correo incluso, o recoger en el blog de algún político local las propuestas/preguntas de los ciudadanos… y que fuesen los políticos en sus mítines los que diesen respuesta a esas inquietudes.

Bueno, hay que decir, que no deberían contentarse con responder: “sí, haremos esa escuela en ese barrio”… pq entonces no habría cambio susancial… sino en tratar de ver tendencias y preocupaciones en los ciudadanos. Dar el contexto. En definitiva les servirían como prospectiva, quizás mejor que las encuestas.

Un poco como ocurre con la transformación de los medios de comunicación (a largo plazo, claro): mientras los usuarios generan su propio contenido, los grandes media deben cogerlo y darle contexto, analizarlo y dotarlo “de inteligencia”. Esa podría ser el objetivo tb para los partidos del S-XXI, no? Facilitar que los usuarios generen sus propios contenidos (e-alfabetizar) y usar esos contenidos para dar el contexto de las acciones: programas y propuestas de cada partido.

Y muchas otras cosas con otras herramientas en el mismo sentido: facilitar la generación de los contenidos ciudadanos … y luego escucharlos, claro!

Así, parece clara a diferencia entre os partidos e os políticos que ven a participación como un problema máis a resolver, como unha ameaza; e os que a ven como unha oportunidade de mellora-la xestión e gobernabilidade.

A diferencia é que os segundos son os únicos que teñen o futuro asegurado. Os primeiros, anquilosados no mundo industrial están condenados a transformarse ou perecer.

Como apunte final, un pouco de mesura tamén é necesaria, pois nin tódolas iniciativas son adecuadas, nin tódolos cidadáns están preparados para o cambio. Comprende-lo proceso é necesario para non caer en vellas fórmulas.

As patentes son concesións gubernamentais. Mediante esta concesión, otórgase un dereito temporal e exclusivo de explotación sobre unha invención ou mellora tecnolóxica. Otórgase polo tanto un mecanismo de exclusión da competencia, creando un monopolio intelectual.

Así, as patentes implican por un lado a concesión de monopolios de venta, xerando polo outro mecanismos de control e restricción de uso do produto por parte do comprador. Isto trae profundas consecuencias sobre os prezos e os modelos de negocio.

Sobre os prezos.

É evidente que os monopolistas desexan obte-lo máximo rendemento da súa inversión, polo tanto -e debido á exclusividade que lles otorga a patente- poden minimiza-la oferta de produtos no mercado (así como reduci-los stocks ó mínimo).

Esta actuación eleva os prezos, pois a demanda do ben é maior que a oferta. O alto que poidan chegar a ser dependerá do que estén dispostos a pagar os consumidores. Obsérvase así, que o monopolio intelectual conduce a prezos artificialmente altos durante o tempo de concesión do mesmo, xa que non existe ningún outro axente que compita nese mercado (nin en costes nin en diferenciación).

Sobre o modelo de negocio.

O mesmo principio da patente (exclusividade da explotación) indica de novo o principal uso da mesma: como estratexia de exclusión da competencia o máximo tempo posible, co obxectivo de maximiza-lo beneficio. Trátase de evitar que outros produzan os mesmos bens a menor prezo ou con alguna diferenciación e se vexan reducidas as ganancias potenciais.

Obsérvase así cómo o monopolio intelectual otorga incentivos á búsqueda de rentas e non á innovación continua.

Conclusións.

Por todo o dito, podemos dicir que as patentes restrinxen a acumulación e redistribución do capital, reducindo o crecemento económico da sociedade, polo tanto tamén o benestar e cohesión social da mesma.

Todo isto coincide co que xa dixemos noutros post: as patentes úsanse como barreira de entrada a novos competidores, non como mecanismo de “xusta remuneración”.

Mais a día de hoxe, séguese a argumentar que sen patentes, a investigación e innovación veríase reducida, pois non existirían incentivos para tal cousa; amén de que os que investigan e innovan non obterían suficiente remuneración para recupera-la inversión realizada. Da veracidade destes argumentos falaremos en breve, pois son o núcleo da lexitimización actual das patentes.

Comprende-la relación entre tecnoloxía e desenvolvemento non é algo trivial, senón o primeiro paso para obte-lo benestar social. A transferencia de tecnoloxía e coñecementos é un mecanismo fundamental para o desenvolvemento de países e persoas.

El desarrollo es un proceso económico por el cual las comunidades o los países mejoran de forma sostenida su productividad. Los salarios reales, y con ellos el bienestar crecen a fin de cuentas, paralelos a la productividad. En líneas generales la productividad es la medida media del valor que un trabajador normal puede crear en una hora de su trabajo en una economía dada.

¿Cómo mejoran la productividad los países? Básicamente de dos maneras:

• importando tecnología y por lo tanto, directa o indirectamente pagando licencias y patentes
• mejorando la formación y el sistema educativo y facilitando el acceso a la cultura y la salud por sus ciudadanos, lo que implica pago de copyrights y derechos de autor a los grandes productores multimedia y las farmaceuticas.

(Tecnoimperialismo - David de Ugarte)

Sendo así, as patentes e o copyright non fan máis que retrasar ou impedi-lo desenvolvemento a través da enaxenación de recursos no proceso de transferencia tecnolóxica e obstaculizando o emponderamento:

Los derechos de propiedad intelectual más estrictos aumentan el precio de la transferencia de tecnología y amenazan con excluir a los países en desarrollo del sector dinámico de conocimiento en esferas como los programas de computación y los medicamentos genéricos.

(PNUD 1999)

Polo tanto, pódese concluir que os mecanismos de restricción do coñecemento non son beneficiosos para o desenvolvemento dos países e persoas, pois fomentan a dependencia e impiden a soberanía.

Non sirven estos mecanismos para dar un “xusto pago” polo consumido, senón para que o resto dos axentes non pasen de consumidores a produtores, de que non se convirtan en competidores.

Baste recordar que a tecnoloxía é unha forma de vantaxe competitiva na economía mundial. Posuíla ou non posuíla non é unha situación trivial, senón que é a base da soberanía.

[Hoxe comezo unha longa serie de post nas que falarei de tecnoloxía e desenvolvemento. De patentes, farmacéuticas e software. De cómo todo iso mezclado conforma os novos eixos da soberanía na era da sociedade informacional. Empecemos.]

A día de hoxe, existen 4 instrumentos/reivindicacións fundamentais da cooperación internacional. A saber: AOD (Asistencia/Axuda Oficial ó Desenvolvemento), débeda externa (enténdase a súa condonación ou sustitución por outros recursos), comercio e transferencia de tecnoloxía e coñecementos.

O último punto é quizáis o menos coñecido, porén do máis importante para pasar da asistencia á cooperación real: ó emponderamento.

Para entender por qué digo isto, debemos primeiro coñecer cómo se desenvolven os países ou rexións, cal é a relación entre tecnoloxía e desenvolvemento. Para iso adxunto un gráfico (PNUD 2001) moi explícito. É común crer que a tecnoloxía é consecuencia do desenvolvemento (un output do mesmo), mais tamén pode ocorrer á inversa: a tecnoloxía pode ser unha ferramenta para o mesmo, un input. O gráfico déixao moi claro.

Deste xeito, vese fácilmente cómo o desenvolvemento pivota sobre 2 estratexias complementarias:

• inversión de recursos no cambio tecnolóxico
• inversión de recursos en educación, sanidade e cultura

A discusión non é trivial e do modelo aplicado depende en gran medida o éxito ou fracaso da iniciativa (amén de condicionantes externos, claro!).

O que pretendo deixar claro hoxe é a importancia do cambio tecnolóxico no desenvolvemento dos países, un factor un tanto olvidado no mundo da cooperación.

Baste recordar qué significou (para os países industrializados) pasar á era informacional: un aumento da produtividade e, polo tanto, de acumulación de riqueza, que en última instancia redunda en benestar. Por iso, a longo plazo, a única estratexia viable para obter desenvolvemento pasa por implementa-lo cambio tecnolóxico. Pasar dunha sociedade agraria a unha industrial, dunha industrial a unha informacional. Castells resume moi ben tódolos matices deste proceso…

La tecnología es una dimensión fundamental del cambio social. Las sociedades evolucionan y se tranforman a través de una compleja interacción de factores culturales, económicos, políticos y tecnológicos. Es preciso, pues, entender la tecnología en el seno de esta matriz multidimensional. Con todo, la tecnología tiene una dinámica propia. El tipo de tecnología que se desarrolla y difunde en una determinada sociedad modela decisivamente su estructura material. Los sistemas tecnológicos evolucionan de forma gradual hasta que se produce un cambio cualitativo de primera magnitud: una revolución tecnológica, que lleva a un nuevo paradigma tecnológico.
[…]
El proceso de transición histórica avanza con la absorción de las formas sociales precedentes por las nuevas y emergentes, de modo que las sociedades son considerablemente más confusas que los modelos que creamos con fines heurísticos. ¿Cómo sabemos que un paradigma dado (por ejemplo, el informacionismo) es dominante respecto a los otros (por ejemplo, el industrialismo)? La respuesta es sencilla: por su rendimiento superior en cuanto a acumulación de riqueza y poder. Las transiciones históricas son moldeadas por el mundo de los que ganan. Este hecho no implica ningún juicio de valor. En realidad, no sabemos si el hecho de producir más y más entraña valor superior alguno en términos de humanidad. La idea de progreso es una ideología. Lo bueno, lo malo o lo indiferente que sea un nuevo paradigma depende de la perspectica, de los valores o de los criterios de calidad. Sabemos que es dominante porque, al imponerse borra la competición por medio de la eliminación. En este sentido el informacionismo es el paradigma dominante de nuestras sociedades, que sustituye y subsume al industrialismo.

(Manuel Castells, epílogo á obra de Pekka Himanen “La ética hacker y la era del informacionalismo“)

Cando un xoga a futurólogo debe saber que é preciso ser un home renacentista para facelo con algún sentido. E logo de ler Multitudes inteligentes, de Howard Rheingold (ver blog do sobre a mesma temática: as Smart Mobs), parece que vexo por todos lados referencias e ideas que relacionan múltiples campos: bioloxía, xenética, telecomunicacións, publicidade.

Coa lectura deste libro condénsase de novo a idea central deste ano 2007: toca tecer rede civil internacional. É a hora das iniciativas civís con lóxica rede e open-source.

Nesta fase da historia -global (aberta ó entorno), dinámica e complexa- podemos plantexarnos cómo nos organizaremos, cal será a próxima revolución social. Como entrante a este concepto deixo unhas palabras de Jose Antonio López (profesor de microbioloxía da UAM)…

 Hace unos 4000 millones de años, las primeras moléculas con cierta capacidad replicativa (el ARN y/o ADN) pudieron hacer su aparición en la sopa primigenia terrestre (primer nivel). 500 millones de años más tarde, en una atmósfera anaerobia del segundo nivel, aparecerían los primeros organismos procariotas (bacterias probablemente…) para, 2000 millones de años más tarde, dar paso al siguiente nivel con los primeros organismos eucariotas. Finalmente, hasta el momento, hace unos 1000 millones de años, empezaron a agruparse células independientes en estructuras superiores (cuarto nivel). A todo esto, hace solo 2 milloncitos de años de nada que nuestros abuelos más remotos se ganaron el género Homo. Y ahora, ¿qué? ¿Cuál sería el siguiente nivel?

Buscando exemplos na bioloxía (abellas, formigas, corais) e na xenética poderemos anticipa-lo futuro, entendelo e modificalo. E como ben di José Antonio…

En un mundo globalizado, con los medios rápidos de transporte como sistema circulatorio, la red de ordenadores como claro sistema nervioso…

Esas son as claves do que podemos ser: transporte e comunicacións artellan un mundo global do que debemos ser partícipes. Estimular tribus globais de participación é o reto da sociedade civil nos próximos anos. Os “malos” xa o fixeron, os Estados e empresas están en proceso. E nós? Para cando? Deixémonos de choros e lamentacións.